Ngày 28/5, Quốc hội Việt Nam thảo luận về việc thực hiện chính sách quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) giai đoạn 2011-2016.

Đại biểu Hoàng Văn Cường (Hà Nội) nêu ra ba hình thức chính gây thất thoát, thiệt hại tài sản tại các DNNN. Đó là kinh doanh kém hiệu quả, mua bán tài sản theo công thức ‘mua đắt bán rẻ’ và định giá tài sản thấp khi cổ phần hóa.

Ông Cường nói nguyên nhân chính dẫn đến kinh doanh kém hiệu quả của DNNN gồm: trình độ quản lý yếu kém, động cơ thu vén cá nhân (cố tình tính giá trị đầu tư lớn hơn để nhận được phần trăm và dùng thủ đoạn để hợp pháp hóa việc rút tiền từ DNNN), và không ai phải chịu trách nhiệm khi doanh nghiệp thua lỗ.

“Dù doanh nghiệp lỗ nhưng không ai phải chịu trách nhiệm, chưa ai mất chức hay đi tù vì quản lý yếu kém. Chưa thấy doanh nghiệp nào báo cáo đầy đủ chuyện lỗ lãi. Thậm chí có doanh nghiệp khi cần tăng quỹ lương thì ngay lập tức báo cáo lãi, còn giải trình nộp thuế thì sẽ báo cáo lỗ”, đại biểu Hà Nội nói.

“Báo cáo tài chính của doanh nghiệp như một phép thần thông biến hóa. Doanh nghiệp lỗ nhưng cán bộ quản lý vẫn được hưởng lương cao. Khi doanh nghiệp lãi thì tăng lương nhưng khi lỗ cũng không bị giảm lương. Vì thế những người quản lý không muốn cổ phần hóa DNNN”.

Hình thức gây thất thoát thứ hai, theo ông Cường, là “mua bán tài sản nhà nước theo một công thức là mua giá cao và bán giá thấp hơn của tư nhân”.

“Chúng ta đã có cơ chế tổ chức đấu giá độc lập để minh bạch hóa đấu giá tài sản nhưng vì sao vẫn xảy ra hiện tượng này?”, đại biểu Hà Nội đặt câu hỏi.

Dạng thất thoát thứ ba là xảy ra khi có chuyển đổi đất công thành đất tư không qua đấu thầu hay “xác định giá đất khi cổ phần hóa không thực hiện đúng quy định của luật đất đai”, mà theo “bảng giá thuộc UBND các tỉnh làm giá thấp hơn”, ông Cường phát biểu.

“Khi DN thua lỗ phải bán tài sản máy móc thiết bị, đây là cơ hội làm ăn béo bở cho một số người, như hình ảnh kền kền ăn xác chết,” ông bức xúc.

Trong phần thảo luận về kinh phí đầu tư của các dự án, Đại biểu Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) đề cập đến hiện tượng “đầu chuột đuôi voi” của kinh phí đầu tư của các dự án, đặc biệt dự án nạo vét sông Sào Khê ở Ninh Bình.

“Cử tri giật mình về dự án nạo vét sông Sào Khê với vốn phê duyệt ban đầu là 72 tỉ, sau đó cứ nở dần, nở dần lên đến gần 2.600 tỉ. Quả là quá sức tưởng tượng. Có thể nói, cả thế giới khó có thể tìm ra một loại “bột nở” nào để làm nở kinh phí đầu tư lúc đầu chỉ là con chuột nhắt, sau là con voi mà là voi ma mút như vậy”, ông Nguyễn Anh Trí phản ánh.

Sau đó, ông Bùi Văn Phương (đại biểu Ninh Bình) phản biện lại và cho vốn cho rằng dự án này là ‘phù hợp’.

“Nếu nhìn con số 72 tỉ lên 2.600 tỉ thì có lẽ người dân sẽ băn khoăn về công tác quản lý mà để xảy ra như thế. Nhưng không phải tất cả các dự án điều chỉnh vốn đều sai và có gì đó mờ ám”, đại biểu Ninh Bình tranh luận.

“Thưa với Quốc hội, trong 2.600 tỉ chỉ có 1.400 tỉ từ ngân sách nhà nước, còn lại từ doanh nghiệp và các nguồn khác. Điều chỉnh dự án đã góp phần có được Ninh Bình hôm nay, có được di tích Hoa Lư được tôn tạo, có được di sản Tràng An được cả thế giới nhắc đến. Chúng tôi nghĩ dự án này là phù hợp,” ông Phương tiếp lời.

Lời giải thích của ông Phương không được ông Trí đồng ý. “Nếu nói trong dự án này chỉ có 1.400/2600 tỉ là tiền Nhà nước, tôi hỏi 1.400 tỉ không nhiều à? Nở gấp hai gấp ba đã quá đáng, chứ nở 36 lần thì kinh hoàng,” đại biểu Nguyễn Anh Trí phản bác.

Cũng trong phần tranh luận này, Đại biểu Trương Trọng Nghĩa (TP HCM) đề nghị thanh tra dự án nạo vét sông Sào Khê để minh bạch với cử tri và “các đồng chí Ninh Bình khỏi thắc mắc”.